edebiyad Ve Sanat Akademisi
 

Üye Girişi

Duyurular
» İlave Sitemiz http://www.edebiyadvekitap.com/ hizmetinizdedir. Oraya da üye olarak yazı şiir, kitap eleştiri, özet ve incelemelerinizi paylaşabilirsiniz.

» Değerli arkadaşlarımızın kurban bayramını kutlar herkse sağlık dolu nice bayramlar dileriz.

» Değerli Arkadaşlar, Çeşitli nedenlerden dolayı yazı ekleyemediğiniz sitemiz hazır hale gelmiştir. Artık yazı ve şiirlerinizi paylaşabilirsiniz.

» Lüften Sitemize Uyduruk isimler ve Nıckler ile üye olmayınız. Bu tip üyelikler silineceğinden lütfen bizi uğraştırmayınız.

» Sitemize Üye olarak Belge Yollayabilir, Kaynak ve yazar adını kullanmak kaydıyla Yöneticilerimize başvurarak kopya alabilirisiniz

»  ESA'ya üye olmayan ve ESA ya katkıda bulunmayanların YAZI indirme talepleri karşılanmayacaktır. Emege Saygı Lütfen

» ARAMIZA YENİ KATILAN ÜYELERİMİZ:Edebî yâd ederek, edebiyat ve sanat için sağladığımız kaynaklarımız ve paylaşımlarımızla,ülkemiz kültür ve sanatı adına yola çıkan bu kervana katılmanız bizleri mutlu etmiştir. hedeflediğimiz her menzilde birlikte olabilmeyi temenni ederiz sevgilerimizle...

» ESA'nın Özgün ve Akademik Yazılarını çalan Kaynak ve Yazar adı vermeyen siteler ve şahıslara telif haklarıınca dava açılacaktır. Çaldığınız yazılarımızı silin.

Eş Yakın Zıt Anlam ve Eşsesli - sesteş - Sözcükler
Anasayfa - Edebiyat - Anlam Anlatım Cümle
Genel Değerlendirme :
Yazan :ESA
25 Mayıs 2011 Çarşamba

EŞ ANLAMLI SÖZCÜKLER

Yazılış ve okunuş bakımından farklı fakat anlamca aynı olan kelimelerdir. Bu tür kelimeler birbirlerinin yerini tutabilir. Anlamdaş kelimelerin birisi genelde yabancı kökenlidir.

Fakat bazı durumlarda anlamdaş kelimeler birbirinin yerini tutamaz: “kara bahtlı” kelime grubunda “kara” kelimesinin yerine “siyah” kelimesini kullanamazsınız. Çünkü iki kelimenin (kökeni ne olursa olsun) anlamdaş veya yakın anlamlı olabilmesi için aynı anlam özelliğini taşımaları gerekir. 

Türkçe kelimeler arasında da eş anlamlılık olabilir:

deprem-yer sarsıntısı-zelzele,  kimi zaman-ara sıra-zaman zaman-arada bir-bazen

Bir sözcüğün başka bir sözcükle eşanlamlı olup olmadığını cümledeki kullanımına göre belirlemek daha doğru olur.


“ Ak günün dostu değil kara gün dostu lazım.”  Ak sözcüğünün anlamı beyaz anlamında değil “ iyi “ anlamında ; “kara” sözcüğünün eş anlamlısı “siyah” değil, “kötü” anlamındadır.

Eşanlamlılık farklı sözcüklerin aynı anlama gelmesiyle olabileceği gibi, aynı sözcüğün farklı cümlelerde aynı anlama gelmesiyle de olabilir

Ünlü banker batmış.

Çocuğun üstü başı batmış.
Onun sözleri insana çok batıyor.
Bir balıkçı teknesi batmış.


Batmış sözcüğü, birincide, “iflas,”, ikincide, “ kirlenmek” üçünde “incitmek, üzmek, zoruna gitmek” dördüncüsünde ise temel anlamındadır.

EŞ ANLAMLI– ANLAMDAŞ- SÖZCÜKLERİN BAZILARI:

Abide: anıt - acele: çabu k- acemi: toy - aciz: güçsüz - adalet: hak - adet: sayı

- akıl: us - al: kırmızı - alelade: sıradan - aleni: açık - ara: fasıla
araba: otomobil - armağan: hediye- aşk: sevi - atik: seri - ayakkabı: pabuç -

bağışlama: affetme - - baş: kafa - bayağı: adi - beyaz: ak - bonkör: cömert
cennet: aden - cevap: yanıt- cılız: zayıf - cimri: pinti- cümle: tümce - çabuk: acele
çağrı: davet - çamur: balçık - çare: umar - denk: müsavi - deprem: zelzele
dilek: istek -arzu - dizi: sıra - doktor: hekim- dost: arkadaş - edebiyat :yazın
edep :adap- ehemmiyet :önem - elbise :esbap- emniyet :güven - eser :yapıt

ev :konut - fakir :yoksul - fayda :yarar - fena :kötü - fikir :düşünce ya da ide- gemi :vapur
gezmek :dolaşmak- gökyüzü :sema - gözlem :rasat - güç :kuvvet- hadise : olay
hareket :kinetik- hasım :düşman- hasret :özlem- hatıra :anı - hediye :armağan
hekim :doktor- hısım :dost -ırak :uzak - ırmak :nehir- idare :yönetim- ihtiyar :yaşlı
ihtiyaç :gereksinim- ilan :duyuru - ilişki :münasebet -imtihan :sınav isim :ad istasyon :gar veya Terminal istikbal :gelecek- âti -işçi :amele - ivedi :çabuk - izahat :açıklama - kabiliyet :yetenek- kafa :baş kahin :- medyum veya öz Türkçesi bilici - kalp :yürek- kanıt :delil kelime :sözcük - kılavuz :rehber - kırmızı :al -kıyı :kenar veya sahil - kirli :pis - kolay :basit konuk :misafir - kural :kaide - kuvvetli :güçlü - küçük :ufak veya minik - lider :önder - mal :meta - mani :engel- matem :yas - mektep : okul -mektup :name - merkep :eşek - misafir -:konuk - misal :örnek - muharebe :savaş- mübarek :kutsal- namzet :aday -nehir :ırmak - nesil :kuşak nezir :adak okul :mektep oy :rey öğrenci :talebe
öğretmen :muallim- önder :lider- örnek :misal - öykü :hikaye - problem :sorun - rüzgar :yel -saadet :mutluluk- sabit :durağan (durgun) - sağlık : sıhhat - savaş :cenk veya muharebe - sebep :nedenü sene – yıl, ü yüzyıl asır, ü serüven :macera ü sınav :imtihan sınıf :derslik -siyah :kara - son :nihayet - sonbahar :güz, hazan , -sorumluluk :mesuliyet sözcük :kelime--sözlük :lügat - şaka :latife - şakacı :nüktedan - tabiat :doğa - tartışma :münakaşa - temel :esas - tören :merasim- tren :şimendifer - tutsak :esir - tümce :cümle uçak :tayyare -usta :ehil- uyarı :ikaz - uygarlık :medeniyet- üzüntü :tasa -vakit :zaman -vatan :yurt-vazife :görev - veteriner :baytar- vilayet :il - Yaşlı :ihtiyar - yel :rüzgar yemek :aş -yetenek :beceri ye da kabiliyet - yılmak :bıkmak -yoksul :fakir - yurt :vatan
yürek :kalp - yüz :sima :çehre :surat -zehir :agu - zırnık :metelik-


YAKIN ANLAM

Tam anlamıyla birbirleriyle aynı anlama gelmeyen, aşağı yukarı benzer anlamlar taşıyan sözcüklerin arasındaki anlam ilişkisine yakın anlam denir.

Eş anlamlılık genelde Türkçe sözcüklerle yabancı sözcükler arasında kurulurken yakın anlamlılık aynı dilde kullanılan sözcüklerin arasında bulunur.

Yakın anlamlılık ilişkisi sözcükte cümle de olabilir. Sözcük açısından yakın anlam. Arlarında çok az anlam farkı olan birbirlerine çok yakın manalar içeren sözcükler arasındaki ilişkidir.

SÖZCÜK BAKIMINDAN YAKIN ANLAMLILIK

Aşağı yukarı benzer anlamlar taşıyan sözcüklerin arasındaki anlam ilişkisidir. Dilimizde birbirlerine çok yakın anlamda duran çok sayıda sözcük vardır. Yazılışı ve okunuşu farklı olan, anlamdaş gibi göründüğü hâlde birbirinin yerini tamamen tutamayan, yani aralarında anlam ayrıntısı bulunan kelimelerdir. Bunlar çoğunlukla Türkçe kelimelerdir.

İstemek – dilemek, usanmak-sıkılmak, eş – dost – ahbap, çekinmek – kaçınmak
beklemek – durmak-, küsmek – gücenmek – darılmak, uğraşmak – didinmek, göndermek-yollamak, bezmek-bıkmak-usanmak, dilemek-istemek, çevirmek-döndürmek, söylemek-demek-konuşmak, hısım-akraba, bakmak-seyretmek,

Kardeşim sana küsmüş.

Kardeşim sana kırılmış.

Kardeşim sana gücenmiş.

Kardeşim sana darılmış.

Birinci cümlede bir "kesinlik ve aşırılık" anlamı, ikinci cümlede bir "esneklik, hatta hoşgörü" anlamı, üçüncü cümlede "üzülmek" anlamı, dördüncü cümlede "gücenip görüşmez olmak" anlamı vardır.

CÜMLEDE YAKIN ANLAM

İki cümle farklı sözcüklerle farklı yapıda kurulsalar bile anlamca aralarında yakın anlam ilişkisi bulunabilir. Hatta aynı anlama dahi gelebilir.

YAKIN ANLAMLI CÜMLELERE ÖRNEKLER.

Konuyu oldukça genel yönleriyle ele almışsınız.

Konuyu ayrıntılara girmeden işlemişsiniz.

"Eskiden çok vakti yoktu, onun için uzun yazılar yazardı, şimdi vakti bol; daha kısa ve güzel yazılar yazıyor.

—Kısa ve özlü yazmak için uzun zamana ihtiyaç vardır.

"Şiire yaşlı bir şair gibi başlamak, genç bir şair gibi onu sürdürmek gerekir."

—Şiir, deneyim ve coşkunun ürünüdür.

"Kimi genç şairler, şiirin kendileriyle başladığını, kimi yaşlı şairler ise şiirin kendileriyle bittiğini sanırlar."

— Şairlerin genci de yaşlısı da şiirde güzelliğin ve başarının ölçüsünü kendi şiiriyle sınırlar.


ZIT ANLAMLI SÖZCÜKLER

Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.

Siyah-beyaz, uzun-kısa, aşağı-yukarı, ileri-geri, var-yok, gelmek-gitmek,

Tüm kelimelerin zıt anlamlısı yoktur. Eylemlerde de durum aynıdır. Bir eylemin olumsuzu o eylemin karşıtı olamaz.

Ağacın karşıtı olumsuz biçimi olan ağaçsız değildir.

"sevinmek" karşıtı sevinmemek değil "üzülmek"tir.

Kelimeler arasındaki karşıtlık cümledeki kullanıma göre değişir.

"doğru" kelimesinin zıt anlamlısı bir cümlede "eğri" olurken, diğerinde "yanlış" olabilir.

İki kelimenin (kökeni ne olursa olsun) anlamdaş, yakın anlamlı veya zıt anlamlı olabilmesi için aynı anlam özelliğini taşımaları gerekir. Meselâ, siyah ile beyaz, ancak ikisi de gerçek (temel) anlamda oldukları zaman zıt anlamlı olurlar. Hafif olmayan anlamındaki "ağır" kelimesinin ağır olmayan anlamındaki "hafif"le zıt anlamlı olabilmesi için ikisinin de gerçek (temel) anlamda kullanılması gerekir.

Zıt Anlamlı Sözcükler

Yazdır

SÖZCÜK

ZIT ANLAMI

SÖZCÜK

ZIT ANLAMI

acemi

usta

galip

mağlup

aktif

pasif

genç

yaşlı

azami

asgari

güzel

çirkin

artı

eksi

gerçek

sahte

açık

kapalı

hatırlamak

unutmak

alçak

yüksek

hırçın

uysal

alt

üst

hızlı

yavaş

ağır

hafif

ıssız

kalabalık

acı

tatlı

iniş

çıkış

arka

ön

ilk

son

azalmak

çoğalmak

indirim

zam

afacan

uslu

iyi

kötü

alçak gönüllü

kibirli

dış

alıcı

satıcı

ince

kalın

anormal

normal

katı

yumuşak

ak

kara

kaybetmek

bulmak

ast

üst

keder

neşe

atılgan

çekingen

kalabalık

tenha

aşağı

yukarı

kuru

yaş

aynı

farklı

kış

yaz

aydınlık

karanlık

kıt

bol

bekâr

evli

kirli

temiz

bolluk

kıtlık

medeni

ilkel

borç

alacak

ödül

ceza

bulanık

duru

nazik

kaba

başlamak

bitirmek

negatif

pozitif

büyük

küçük

minimum

maksimum

batı

doğu

neşeli

üzgün

barış

savaş

övmek

yermek

bağımsızlık

tutsaklık

pahalı

ucuz

çekmek

itmek

ret

kabul

çarpma

bölme

saldırı

savunma

cömert

cimri

seyrek

sık

çalışkan

tembel

soyut

somut

cevap

soru

sığ

derin

cesaret

korkaklık

suçlu

masum

cılız

gürbüz

sabah

akşam

çabuk

yavaş

erken

geç

dert

derman

tekil

çoğul

darılmak

barışmak

tertipli

dağınık

dik

eğik

tavan

taban

donuk

parlak

uyumak

uyanmak

duru

bulanık

uslu

yaramaz

düş

gerçek

uzak

yakın

düşman

dost

unutmak

hatırlamak

dahil

hariç

perakende

toptan

dikit

sarkıt

gece

gündüz

eski

yeni

doğru

yanlış

el(yabancı)

tanıdık

üretim

tüketim

eksik

fazla

yüksek

alçak

esaret

özgürlük

taze

bayat

erkek

kadın

ihtiyar

genç

fakir

zengin

açık

kapalı

geçmiş

gelecek

geniş

dar

geri

ileri



Grafik Alıntı : ( http://www.edebiyatekibi.com/index.php?option )


EŞ SESLİ SÖZCÜKLER

Sesteşlik.


Ayrı anlam veya görevdeki kelime ve eklerin ses ve yazılış bakımından aynı olmaları durumudur. Sesteş olmakla birlikte aynı anlamı, kavramı karşılamayan sözcükler.
Eş adlılıkta, sözcüğün sesçe aynı olan iki biçimi arasında hiçbir anlam ilişkisi yoktur.


Dolu: Boş olmayan Dolu: Yağan buz parçaları : ev-im «benim evim», çalışkan-ım; yazma «elle yazılmış kitap», yazma «baş örtüsü», yüzmek «el, kol veya yüzgeç yardımı ile suda hareket etmek», yüzmek «derisini soymak»

Bağ- bahçe, bağ, bağlamak fiili- yaz( mevsim) yaz ( yazmak fiili), kır ( doğa parçası) kırmak ( eylem kökü) sağ( süt sağmak) sağ ( canlı, ölmemiş) kor ( taeş parçası) kor( koymak anlamındaki fiil) bağır ( göğüs) bağır( bağırmak fiili) ser ( baş –kafa ) ser ( sermek fiili)

Aç ( acıkmak) aç( açmak fiili )

NOT:

Ortak kök veya ikili kök denilen ve hem fiil hem de isim kökü olarak kullanıldığı halde anlamca aynı anlamda olan ikili kökleri sesteş olarak değerlendirmemek gerekir.

Sıva ( sıvamak) barış ( barışmak ) savaş( savaşmak) boya ( boyamak)

NOT:

Şiirde eş sesli sözcüklerle cinas yapılır. Cinas yapılırken eşsesli olmayan ama ek alarak diğer bir kelime ile eş sesli imiş gibi gözüken kelimler de eş sesli sayılarak cinasa sokulur.

Kısaca şiirlerde ek almış kelimelerle, ek almış ve almamış kelimeler arasında da eş seslilik düşünülerek cinas yapma söz konusudur. Bu Ekler görevce farklı Ekler de olabilir: 

Siyah anlamındaki “kara” ile “kar-a” (-a: yönelme hâl eki) gibi

“Oyuncakları olmuş çocukların kurşunlar”
“Zalimler her saat taze fidanları kurşunlar” 

Neden kondun a bülbül kapımdaki (asma)ya
Ben yârimden vazgeçmem götürseler (as) maya

Birinci dizede asma sözcüğü üzüm asması anlamındaki isim köküdür, ikinci dizedeki “ as “ asmak anlamındaki fiil köküdür . Fiil kökü üzerine gelen ilk ek olan – ma fiilden isim yapan ek, -y kaynaştırma harfi, - son ek olan –a eki ise yönelme( ismin – e hali) ekidir.

 

          

İlgili Sayfalar

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

 

      



 
       Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.
Bu Edebiyat Türüne Yapılan Yorumlar
Bu edebiyat türüne henüz yorum yapılamış...
Yazıya Edebiyat Türüne Yorum Yaz
Yorum yazmak için üye girişi yapınız...