Sermet Muhtar Alus
1887)- (21.05.1952). 1887 yılında İstanbul'da doğdu. Askeri Müze Müdürü Ahmet Muhtar Paşa'nın oğludur. Özel öğrenim gördü. Son sınıf sınavına girdiği Galatasaray Lisesinden 1906 yılında, Hukuk Fakültesinden 1910 yılında mezun oldu. 1908 yılında öğrenci iken Elüfürük adlı mizah gazetesini yayınladı. 1908–1909 yılları arasında Davul, diğer yıllarda Akbaba ve Amcabey mizah dergilerinde yazı ve karikatürleri yayınlandı. Tarihi eserlerinden başka 21 adet tiyatro ve roman türünde eseri basıldı. 21 Mayıs 1952 tarihinde 65 yaşında iken İstanbul'da vefat etti. Fransızca ve Almanca biliyordu.
ROMANLARI
Kıcırcık Paşa, Pembe Maşlahlı Kadın, Eski Çapkın Anlatıyor, Kıvırcık Paşa (beyazperdeye de aktarılmıştır.) Harp Zengininin Gelini, Rüküş Hanımlar, Hayalanmalar, Bir Varmış BirYokmuş, Eski Çapkın Anlatıyor, Eski Konaklar, Nanemolla, Pembe Maşlahlı Kadın,
Sermet Muhtar (20 Mayıs 1887 - 28 Mayıs 1952) Tarihçi, gazeteci yazar, karikatürist ve daha çok Akşam gazetesinde yayımlanan eski İstanbul`u anlatan yazılarıyla tanınmış bir İstanbul beyefendisidir.
Sermet Muhtar`ın geçmişi, İstanbul`un eski ailelerine dayanır. Mahmut Muhtar Katırcıoğlu ve Kevser Hanım`ın oğludur. Dönemin tanınmış Paşa çocukları gibi özel tutulan hocalar tarafından eğitildi. 1906`da Galatasaray`dan mezun oldu. Daha sonra Hukuk Fakültesi`ne giren Sermet Muhtar, Hanımlara Mahsus Gazete`de bazı makaleleriyle yer aldı. 1910 yılında diplomayı alınca hakimlik veya avukatlık yapmak istemedi babasının müdürü olduğu Askeri Müze`ye girdi. İkinci Meşrutiyet`le birlikte basın hayatına karikatürleriyle girdi. Davul ve el-Üfürük dergilerine karikatürleriyle katkıda bulundu. ( http://tr.wikipedia.org/wiki/Sermet_Muhtar_Alus)
Sermet Muhtar, İstanbul`la ilgili yazıların çoğunluğunu Akşam gazetesinde yayımlamaya 1931 yılında başladı. Öğleden sonra yayımlanan Akşam, o yıllarda İstanbul`da en çok okunan gazetedir. 30 Yıl Evvelkiler başlığı altında başlayan yazılarını "Masal Olanlar", "İstanbul Kazan, Ben Kepçe" ile takip etti. Akşam gazetesinin tirajını artıracak derecede ilgi vardı yazılarına. Yüzlerce makale daha yayımladı, bu yazılar sosyal ve folkorik açıdan İstanbul`un yakın tarihini ve yaşantısını kapsamaktadır. Zaman içinde Tan, Son Posta, Cumhuriyet gibi gazetelerde çok sayıda makale daha yayımladı. Dergilerde ve gazetelerde yayımladığı yazıların sayısı bini geçmekte ve birçok değişik konuyu kapsamaktadır. Tarihten Sesler dergisinin de kadrosunda yer almıştır. ( Taha Toros,Tarih ve Toplum, Şubat:1994, Sayı:122, Cilt:22, )
Tarihçi Reşat Ekrem Koçu`nun isteği üzerine hazırlık aşamasında olan İstanbul Ansiklopedisi`ne yüzlerce bilgi yolladı, fakat maalesef İstanbul Ansiklopedi G harfini aşamadı. Reşat Ekrem Koçu`nun ölümüyle birlikte değerli fotoğraf ve resimleri de kapsayan malzeme dağıldı, bu değerli malzemelerin akıbeti tam olarak bilinmemektedir. Yusuf Ziya Ortaç ile yakın arkadaşlardır.
Sermet Muhtar Alus annesine çok düşkündü. Evlilikleri uzun sürmedi, ilk evliliğinden Tülin (Hanım) adında bir kız çocuğu oldu. Kızı evlendiği zaman Türsan soyadını aldı. Prens Sabahattin'in kızı Fethiye Hanım gebe olduğunu, bir oğlu Şaban adında dünyaya geldi. Ama bu Evlilik şanssız olduğunu ve kısa bir süre sonra boşanmış. ( http://tr.wikipedia.org/wiki/Sermet_Muhtar_Alus)
Sermet Muhtar annesi Kevser Hanım`a olan düşkünlüğü ömrü boyunca sürdü. Matbaaya bile annesiyle beraber gelip beraber döndüğü söylenir. Şüphesiz ki annesi için en büyük acılardan biri 65 yaşında vefat eden oğlu Sermet`in ölümünü görmek olmuştur. Sermet Muhtar`ın ölümüyle birlikte İstanbul çok önemli bir aşığını kaybetti. ( Taha Toros,Tarih ve Toplum, Şubat:1994, Sayı:122, Cilt:22,
Sermet Muhtar 1930’lu yıllarda başlayarak, Akşam, Vakit, Tan, Tasvir-i Efkâr, Vatan ve Yeni Sabah gibi gazetelerle birlikte Yedigün, Yeni Mecmua, Akbaba, Amcabey vb. dergilerin vazgeçilmez yazarı oldu. 30 Sene Evvel İstanbul, İstanbul Kazan Ben Kepçe, Masal Olanlar, Eski Defterdekiler, Eski Günlerde, Gördüklerim Duyduklarım ve daha birçok yazı dizisinin yanı sıra yine eski İstanbul hayatının çevresinde gelişen olayları, dönemin kişilerini konu edinen, gündelik hayatın bütün ayrıntılarının tasvir edildiği romanlar yazdı. Kıvırcık Paşa, Harp Zenginin Gelini, Pembe Maşlahlı Gelin vb. gibi kitaplaşmış romanlarının yanı sıra Sülün Bey’in Hatıraları, Agob’un Kazı, Nanemolla, Onikiler, Havalanmalar vb. gibi kitap haline gelmemiş, gazetelerde yayımlanmış eserleri bulunmaktadır.
Sermet Muhtar Alus, Osmanlı saltanatının son demlerinden Cumhuriyet Türkiyesi’ne geçişte yaşanan ikili yapıyı en ince ayrıntılarıyla eleştirel ve mizahi bir üslupla resmeder. Romanları, hikâyeleri, piyesleri, anı ve sohbet yazıları sadece edebi açıdan değil, sosyal tarih araştırmaları açısından da son derece önemlidir. “İstanbul’un Büyük Evladı” olarak ün kazanan yazarda, gördüklerini, duyduklarını ve yaşadıklarını canlı bir dille tasvir eden bir geçmiş zaman“bilge”sinin tavrı vardır. Şehri ve insanlarını anlatırken, geleneksel meddah tarzı anlatımın imkânlarını Batılı çizgiyle birleştirmeyi başarabilmiş bir yazardır.
İstanbul’un Arap Abdullah, Karakaşyan Kardeşler, Asalı Molla, İdmancı Faik Bey gibi tarihi kişilikleriyle; Belvü Gazinosu, Fataki Eczanesi, Eşya-yı Ayniye Gümrüğü, Angurya Çiftliği gibi mekânları Sermet Muhtar’ın kurguya dayalı metinlerine kaynaklık ettiği gibi, yazarın kıvrak kalemiyle ansiklopedi maddeleri arasına da girmişlerdir. Sermet Muhtar’ın ansiklopedici yönü Reşat Ekrem Koçu için İstanbul Ansiklopedisi’ne yazmış olduğu 135 maddede ortaya çıkar. Gazete sayfalarında fotoğrafını gördüğü güzel bir kadın hırsız hakkında “Hey gözünü sevdiğimin zenginliği, hırsızı bile güzel oluyor…” şeklinde yorum yapacak kadar nüktedan bir üslûba sahip olan, “iğne deliğinden Hindistan’ı gören,” İstanbul’un zengin gece âlemlerini bütün ayrıntılarıyla bilen ve anlatan “paşazade” Sermet Muhtar’ın eserleri, bugün de olanca canlılığıyla okurun ilgisini çekecek özelliklere sahiptir. ( Meral Demiryürek, Bir İstanbul Bilgesi Sermet Muhtar Alus, Kitap Yayınevi, 2007)
HAKKINDA YAPILAN ÇALIŞMALAR.
Sermet Muhtar Alus Hakkında bu güne kadar yapılmış çalışmalara ilaveten günümüzde de çalışmalar yapılmaktadır. Neslihan Seven, 100. Yıl Ünvr. Sosyal Bilimler Enstittüsünde Sermet Muhtar Alus'un romanlarında ve öykülerinde eski İstanbul adlı bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Sermet Muhtar hakkında son zamanlarda da bazı çalışmlar yapılmıştır. Bunlardan birisi: Meral Demiryürek'in Bir İstanbul Bilgesi Sermet Muhtar Alus 1887-1952 adı eseridir. Eski Günlerde Sermet Muhtar Alus, İletişim Yayınevi / İstanbul Dizisi adında kitapları yayımlanmaktadır. İletişim Kitabevi Samet Muhtar Alus'un bütün eserlerini yeniden yayımlama kararı almıştır.
Romanları
- Liste kesin olmayıp sadece bir kısmını içermektedir
- Kıvırcık Paşa (beyazperdeye de aktarılmıştır.
- Harp Zengininin Gelini
- Rüküş Hanımlar
- Hayalanmalar
- Bir Varmış Bir Yokmuş
- Eski Çapkın Anlatıyor
- Eski Konaklar
- Nanemolla
Piyesleri
- Dert
- Zincirleme
- Helal Mal
- Duvar Aslanı
- Yıldızlar Barıştı
- İstanbul Yazıları
- 30 Sene Evvel İstanbul
- Eski Günlerde
- İstanbul Kazan Ben Kepçe
- Masal Olanlar
Lügatleri
- Türkçe-Fransızca Askeri Müze Rehberi
- Türkçe-Fransızca Lugat
KAYNAKÇA
- Taha Toros,Tarih ve Toplum, Şubat:1994, Sayı:122, Cilt:22,
- Meral Demiryürek, Bir İstanbul Bilgesi Sermet Muhtar Alus, Kitap Yayınevi, 2007
- http://tr.wikipedia.org/wiki/Sermet_Muhtar_Alus
|