Cevdet Kudret Solok 


HAYATI

Yedi Meşale edebiyat topluluğunun kurucuları arasında yer alan Türk edebiyatçı ve edebiyat tarihçisi     7 Şubat 1907’de İstanbul’da doğdu. Tam adı Cevdet Kudret Solok'tır. Birinci Dünya Savaşı’nda dokuz yaşındayken babasını Musul Savaşı’nda kaybetti. Annesi tarafından büyütüldü.

1933'te İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdikten sonra Kayseri Lisesi’nde (17.04.1934-25.09.1938), Ankara Devlet Konservatuarında (27.09.1938-20.07.1939) diksiyon ve edebiyat öğretmenliği, Ankara Erkek Lisesi’nde (03.07.1939-31.08.1943) ve Atatürk Lisesi’nde (31.08.1943-24.12.1945) edebiyat öğretmenliği, Yayın Müdürlüğü emrinde İnönü Ansiklopedisi’nde edebiyat sekreteri olarak çalıştı (24.12.1945-6.10.1950). DP iktidarı döneminde Bitlis Ortaokulu’na Türkçe öğretmeni olarak atanınca (3.10.1950) istifa etti (23.10.1950). Kısa bir süre İstanbul ve Ankara’da avukatlık yaptı (1951-1954). Türk Dil Kurumu’nda redaktör, Bilgi Yayınevi’nde danışman olarak çalıştı (1967-1970). Siyasal Bilgiler Fakültesi, Basın Yayın Yüksek Okulu’nda öğretim görevlisi olarak ders verdi (1970-1973) ( http://tr.wikipedia.org/wiki/Cevdet_Kudret_Solok) 

Yazın dünyasına 1927’de Servet-i Fünun dergisinde yayımladığı şiirlerle giriş yaptı. Meşale Dergisi çevresinde toplanan 'Yedi Meşaleciler grubuna katıldı. Yedi Meşaleciler dergisinde çalışan yedi genç yazar bir araya gelerek o güne dek yazdıklarını Yedi Meşale adında bir kitapta topladılar (1928). Grup, bundan sonra ‘Yedi Meşaleciler' olarak anıldı. Daha sonra çıkardıkları Meşale Dergisini sekiz sayı sürdürebildiler. Dergi, yeni alfabeye geçiş dönemindeki zorluklar nedeniyle kapandı. Cevdet Kudret, bu dergide yayınlanan şiirlerini Birinci Perde adlı kitabında topladı (1929). Daha sonraki şiirlerini ‘İkinci Perde (1936-1937)’, ‘Üçüncü Perde (1937- ) adları altında derlediyse de hiçbir zaman kitap halinde bastırmadı.

Oyun, hikâye, roman türlerinde de eserler verdi. Grubun ortak kitabı olan Yedi Meşale (1928) ile kendi kitabı Birinci Perde'de (1928) yer alan şiirlerinde 'bireysel duyguları, münzevi ve kötümser, ama orijinal açılardan arada hikâye ve balad imkânlarından da faydalanarak başarıyla yansıttı.

Bu arada oyun yazmaya da yöneldi. Tersine Akan Nehir (1929), Rüya İçinde Rüya (1930), Kurtlar (1933) adlı oyunları Darülbedayi’de sahnelendi. ‘Danyal ve Sara’adlı oyunu Varlık Dergisi’nde (1938), ‘Yaşayan Ölüler’ adlı oyunu Ağaç Dergisi’nde (1936) tefrika edildi. ‘Cumartesi Çocuğu’ adlı güldürü biçimindeki bir oyununu ise tamamlamadı.

Cevdet Kudret, Abdurrahman Nisari, Suat Hisarcı gibi takma adlarla edebiyat ders kitapları da yazdı. http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/614-sabri_esat_ 1952'den başlayarak önce takma adlarla, sonra da kendi adıyla edebiyat tarihimizin önemli adları ve yapıtları üzerine tanıtma ve el kitapları ile aranan ders kitapları hazırladı.Daha sonraki yıllarda edebiyat ve tiyatro tarihine ilişkin incelemeler yaptı, yazınsal sorunlara ilişkin eleştirel denemeler yazdı. 1945’de hazırladığı Türk Hikâye ve Roman Antolojisi’ni daha sonra Türk Edebiyatı’nda Hikaye ve Roman adıyla genişletti.

1950 sonrası, edebiyat tarihimizin ünlü isimleri ve eserleri üzerine tanıtım kitapları ve lise edebiyat kitapları yazdı. Bu kitapların çoğunu takma adlar altında yayınlamak zorunda kaldı. Giderek inceleme, araştırma, edebiyat tarihi türlerinde çalışmalara yönelen Cevdet Kudret’in, iki ciltlik Türk ve Batı Edebiyatı’ndan Seçme Parçalar (1980,1981), iki ciltlik Örneklerle Edebiyat Bilgileri (1980), üç ciltlik Türk Edebiyatı’nda Hikâye ve Roman (1965, 1967, 1990) incelemesi; üç ciltlik Karagöz (1968,1969), iki ciltlik Ortaoyunu (1973,1975)derleme ve incelemeleri önemli çalışmalar olarak nitelendirildi.

15. Yüzyıl ortalarına kadar getirdiği Örnekli Türk Edebiyatı Tarihi (1995) kitabı, ölümü nedeniyle yarım kaldı. İnceleme-araştırma kitaplarının ön yazıları ile edebiyat üzerine yazılarından bazılarını yeniden gözden geçirerek bir araya getirdiği Edebiyat Kapısı (1997) ise yazarın ölümünden sonra basılabildi.

Dilleri Var Bizim Dile Benzemez (1966), Bir Bakıma (1977), Benim Oğlum Bina Okur (1983), Kalemin Ucu(1991)adlı deneme kitaplarında edebiyat ve Türk diliyle ilgili çeşitli konular üzerine düşüncelerini dile getirdiği yazılarını topladı.

1945'te hazırladığı Türk Hikaye ve Roman Antolojisi'ni sonradan Türk Edebiyatında Hikaye ve Roman adıyla genişletti (2 cilt: 1965, 1967) . Karagöz'de (3 cilt: 1968-70) tarihçeleri ve açıklamaları ile 35 Karagöz oyununu topladı.

Cevdet Kudret’e Ortaoyunu kitabı için Türk Dil Kurumu Bilim Ödülü (1974), Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman kitabı için Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü (1991) verildi. Ayrıca, Dil Derneği Türk Dili Onur Ödülü (1989) ile Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü’ne (1992) lâyık görüldü.

 Öğretim görevlisi olarak girdiği Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Basın ve Yayın Yüksek Okulu'ndan emekli oldu. 1974 –1986 yılları arasında Bodrum’da yaşayan yazar daha sonra yaşamını İstanbul’da sürdürdü. İstanbul ve Ankara'da avukatlık yaptı.  10 Temmuz 1992'de İstanbul'da öldü.

1928 yılında Yaşar Nabi Nayır, Sabri Esat Siyavuşgil, Muammer Lütfi Bahşi, Kenan Hulusi Koray, Ziya Osman Saba, Vasfi Mahir Kocatürk, Cevdet Kudret Solok gibi biri hikâyeci diğeri şair olan yedi gencin bir kitap çıkararak başlatmak istedikleri edebî harekettir. ( edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/615-yedi ) 




YEDİ MEŞALECİLER VE CEVDET KUDRET

Yedi Meşaleciler hareketini başlatan gençlerin kimi lisede kimi üniversitede öğrencidir. Topluluğa ad olarak Yedi Kollu Şamdan, Yedi Dağın Çiçeği, Yedi Veren Yedi Ses, Yedi Yıldız gibi isimler düşündükten sonra Yedi Meşaleciler ismine karar verirler. Servet-i Fünun Dergisi'nin 22 Mart 1928 tarihli sayısında Yedi Meşale isminde bir kitap çıkaracaklarını ilan ederler. Kitap Nisan ayında piyasaya çıkar ve büyük ilgi görür.

Yedi Meşaleciler daha sonra kendi sanatsal kimlikleri doğrultusunda ilerlemişlerdir. Yedi Meşalecilerin ortak bir kitap yayımlamalarının nedeni "Memleketimizde son edebî cereyanları gösterecek toplu bir eser vücuda getirmek" arzusudur. Yedi Meşaleciler, eski kuşağın kendilerini küçümsemesine başkaldırmak istemişlerdir. Türk Edebiyatının asırlarca doğu edebiyatını, Tanzimat'tan sonra da Batı edebiyatını taklit ettiğini öne sürerek artık kendine dönme vaktinin geldiğini öne sürerler. Yedi Meşalecilere göre Türk Edebiyatı'ndaki asıl eksiklik, canlılık, samimiyet ve yeniliktir. Ferdi duygulardan uzaklaşılması gerektiğini savunan Yedi Meşaleciler bunları eserlerine yansıtamadılar.

Yedi Meşaleciler, Milli Edebiyat şairlerine ve Beş Hececilere tepki olarak bu akımı oluşturmuşlardır. Yalın, kolay anlaşılır, düz anlatımlı, milli temalarla dolu bu şiir anlayışına karşı çıkmışlardır. Yedi Meşalecilerin şiir beğenilerine Faruk Nafiz Çamlıbel ve Necip Fazıl Kısakürek hâkimdi.webhatti.com/edebiyat-turkce/612

Anısını yaşatmak için eşi ve kızı tarafından 1993 yılından bu yana her yıl beş ayrı dalda (roman, öykü, şiir, deneme-inceleme-araştırma ve tiyatro dalları) dönüşümlü olarak verilen 'Cevdet Kudret Edebiyat Ödülleri' düzenlenmektedir. (http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/656-1940_yillari )

 

 Sınıf Arkadaşları, Havada Bulut Yok, Karıncayı Tanırsınız adlarını taşıyan üç romanında, romanın başkişisini eksen olarak, Birinci Dünya Savaşı, İkinci Dünya Savaşı ve izleyen yılların bir panaromasını çizmiştir.

ESERLERİ

Öykü:

Sokak (1974) .

Roman:

'Süleyman'ın Dünyası': I. Sınıf Arkadaşları (1943, 1976) , II. Havada Bulut Yok (1958, 1976) , III. Karıncayı Tanırsınız (1976) .

Deneme:

Dilleri Var Bizim Dile Benzemez (1966) , Bir Bakıma (1977) , Benim Oğlum Bina Okur (1983)

İnceleme-Derleme:

'Divan Şiirinde Üç Büyükler': I. Fuzuli (1952) , II. Baki (1953) , III. Nedim (1952); 'Halk Şiirinde Üç Büyükler': I. Yunus Emre (1958) , II. Pir Sultan Abdal (1965) , III. Karacaoğlan (1958); Eşref: Hicviyeler (1953); Şinasi: Şair Evlenmesi (1959); Teodor Kasap: İşkilli Memo (1965); Nazım Hikmet: Kuvayi Milliye (1968); Batı Edebiyatından Seçme Parçalar (1973); Feraizci-zade Mehmet Şakir: Evhami (1974); Abdülhamit Devrinde Sansür (1977) , Örnekleriyle Edebiyat Bilgileri (2 cilt, 1980)




FAYDALANILAN KAYNAKLAR

• http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/656-1940_yillari_romancilarimiz.html
• http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/614-sabri_esat
• ttp://tr.wikipedia.org/wiki/Cevdet_Kudret_Solok
• http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/615-yedi_mesaleciler
• webhatti.com/edebiyat-turkce/612

Not: Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ve  bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com